مسئلهء 14 - آيا غيبت ، از حقّ الناس است ؟ واستحلال از غيبت شده ، لازم است ، يا نه ؟ جواب - احوطْ اين است كه : از حقّ الناس ، حساب شود ؛ واز مُغتاب ، « 1 » استحلال شود ، خصوصاً در فرضى كه به گوش أو رسيده باشد ، مگر اين كه استحلال كردن ، سبب شود كه يك فساد وعداوتِ جديدى توليد گردد ، [ كه ] در اين صورت ، ساقط مىشود . ودر روايت ، وارد شده كه : « استغفار ودعا براي غيبت‌شده ، كفّارهء گناه غيبت‌كننده مىشود » « 2 » . فلذا اگر از استحلال ، محذورى نباشد ، هم استحلال كند وهم توبه نمايد ؛ واگر محذور داشته باشد ، نسبت به حقّ الناس ، براي أو دعا كند ونسبت به حقّ اللّه براي خويش ، توبه نمايد . مسئلهء 15 - گاهى مىشود كه گناه غيبت ، بيشتر مىشود ؛ بلكه چند مقابل مىگردد ؛ وآن ، در جايى است كه غيبت‌كننده ، در نزد خود آن شخص ، أو را مدح مىكند وتعريف وتوصيف مىگويد ، ولى در حال غيبتش ، بدگويى مىنمايد . وچنين شخصي در عالم آخرت ، زبان از آتش پيدا مىكند ؛ يعنى همان زبانِ مدح وتوصيف در حضور ، به انضمام زبانِ قدح وبدگويى در غياب ، دو جُرم ودو عذاب ودو زبانِ آتش محسوب مىگردد ( خداوند ، همه را از شرور نفس امّاره وشيطان ، محفوظ دارد ) . مسئلهء 16 - گاهى به بهتان هم غيبت اطلاق مىشود ؛ ودو گناه بر آن ، مترتّب مىگردد : گناه بهتان ، وگناه غيبت ( عَلى رأيٍ موردٍ للتأمّل ) . اين فرض ، بهتان است ؛ وأقوى اين است كه غيبت نيست ؛ ولى معصيتش ، بيشتر از غيبت است .

--> ( 1 ) . غيبت شونده . ( 2 ) . بحار الأنوار ، ج 75 ، ص 242 از رسول اسلام صلى الله عليه وآله « كفّارة مَن اغتبتَه أن تستغفر له » .